بهرام فرهادی

یکی از ویژگیهای اساسی سینما که آنرا از تئاترمتمایز میکند قابلیت نشان دادن و یا تاکید بر نمای درشت چهره بازیگر ویاعناصر دیگر صحنه است. نمای نزدیک شکل ظاهری و هویت فیزیکی شخصیت و جزئیات حرکت او را بیش از سایر نماها نشان میدهد. این ویژگی باعث میشود از طریق جزئیات فیزیکی چهره بازیگر ،ما به عواطف، روحیات، واکنشها و نیز جهت نگاه او پی ببریم وحتی از افکار او با خبر شویم.

 

تجربه دیوید وارک گریفیث

اساساً شکل گیری هنر سینما به زمانی برمیگردد که فیلمسازان توانستند فاصله دوربین تا سوژه را که تا آن زمان همواره دور اختیار میشد را کاهش دهند و تصاویری درشت از موضوع را ارائه دهند. دیوید وارک گریفیث یکی از پایه گذاران زبان سینما در ابتدای قرن بیستم،برای اولین بار با نزدیک کردن فاصله دوربین به صورت بازیگر و گاه به دستان مضطرب او توانست مکنونات قلبی شخصیتهای داستان را در سینمای صامت آن روزگار، به خوبی بازگو کند. اولین نماهای درشت  سینمائی را میتوان در فیلمهای اولیه او تولد یک ملت(1915) و تعصب (1916) مشاهده کرد.

آزمایش لف کولشوف

لف کولشوف یکی از نظریه پردازان روسی سینمائی اوایل قرن بیستم بود که از طریق آزمایشهای سینمایی در کارگاهش پی به ویژگی های بیانی سینما(نمای درشت و تدوین) در ابتدای شکل گیری آن برد. او در آزمایش مشهورش یک نمای درشت بی احساس از ایوان ماژوخین را با سه نمای مختلف(ظرف غذا، چهره کودک در حال بازی، یک تابوت) پیوند داد. نتیجه این بود که بیننده با دیدن نمای درشت چهره ماژوخین و ظرف غذا او را گرسنه و با دیدن نمای درشت چهره ماژوخین و تابوت او را غمگین و در آخر با دیدن نمای درشت چهره ماژوخین و کودک او را خوشحال فرض میکرد در حالیکه چهره ماژوخین در هر سه تصویر یکسان بود و هیچ حسی را بروز نمیداد.

تجربه سر گئی آیزنشتاین

سکانس مشهور پلکان اُدسا از فیلم رزمناو پوتمکین (1925) نمونه دیگری از استفاده استادانه آیزنشتاین در استفاده متوالی از نماهای درشت شخصیتهای متضاد برای ایجاد تعلیق و نیز حرکت و جنبش است. سر گئی آیزنشتاین کارگردان و نظریه پرداز روسی معتقد به دیالکتیکی سینمائی بین نماهای متضاد پیاپی بود.

مصائب ژاندارک

کارل تئودور درایر کارگردان دانمارکی در فیلم مصائب ژاندارک( 1928) از نمای نزدیک برای نمایش تأثر بر انگیز شخصیت، افکار وآلام ژاندارک و نیز طینت خبیث دشمنان او در جریان محاکمه و به آتش کشیدن او به وفوراستفاده کرد. بر خلاف فیلمهای دیگر معاصر و تاریخ سینما اکثر نماهای این فیلم نمای درشت است.

  آلفرد هیچکاک استاد استفاده از نمای درشت

آلفرد هیچکاک در بسیاری از فیلمهای بریتانیایی و آمریکائیش از قدرت و تأثیر گذاری نماهای درشت استفاده کرده است در فیلم خرابکاری(1936) سیلویا سیدنی در هنگام صرف شام  با شوهرش،  به ناگاه در میابد که وی قاتل برادرش بوده است در این هنگام چشمان زن خیره به چاقویی بزرگ بر سر میز میشود. نماهای درشتی از زن که به چاقو مینگرد، چاقو و نیز مرد که ابتدا به زن و سپس به چاقو مینگرد به صورت متوالی به هم برش میخورند و تنش صحنه را بالا میبرند و به اوج میرسانند. نمای درشت چاقو در اینجا هم تهدیدی برای زن و هم وسیله ایی برای دفاع و انتقام اوست. در آخر زن چاقو را بر میدارد و بر مرد فرود می آورد. این شکل از تدوین، یک روش مشترک و مؤثر برای ایجاد تعلیق و دلهره است که در سایر فیلمهای هیچکاک ( مانند صحنه قتل در فیلم روانی) و سایر فیلمسازان به دفعات مورد استفاده قرار گرفته است.

نمای نزدیک (کلوز آپ)  اساساً یعنی نمایی از سر بازیگر که معمولاً از ناحیه بالای سینه تا فرق سر را در بر میگیرد.در زیراصطلاحاتی از انواع این نوع اندازه نما آورده شده اند:

Extreme Close Up-

نمای بسیار نزدیک است هر نمایی نزدیکتر(درشت تر) از نمای نزدیک را گویندکه شامل نماهایی که از گردن به بالا و درشتتر نیز میشود.

Medium Close Up-

نمای متوسط نزدیک را گویند.که عبارت از نمایی است کهاز میانه سینه تا فرق سر را در بر گیرد.

Detail Shot-

نمایی است از جزئیات چهره مانند نمای درشت چشمی که تیغی برآن کشیده میشود در فیلم سگ اندلسی اثر لوئیس بونوئل.

Insert Shot-

  یا نمای لایی درشت ازیک جسم بی جان و یا اندام بدن انسان است.

Tight Shot-

 یا نمای بسته نام دیگری برای نمای نزدیک و درشت است.

Close Shot ,Big Close Up-

 انواع دیگر نمای نزدیک(درشت) هستند که از کلوز آپ درشت ترند.

 ویژگیهای نمای نزدیک را به اختصار میتوان اینطور برشمرد:

-نمای نزدیک برای نمایش حالات درونی ،حرکات ریز بازیگر یا سایر عناصر صحنه و یا افکار شخصیت داستان استفاده میشود.

-نمای نزدیک بسیار قوی و اثرگذار است.

-نمای نزدیک در مقایسه با نمای دور سریعتردرک میشود و در نتیجه اگر بیش از اندازه بکار رود احساس خفگی به تماشاگر القا میشود و او را کلافه میکند.

-بازیگر در نمای نزدیک باید بسیار مراقب حرکات صورتش باشد وگرنه بسیار اغراق شده جلوه می کند.

-بطور متوسط میزان استفاده از نمای نزدیک در یک فیلم سینمایی یک سوم کل نماهای فیلم است ،هر چند که سبک کارگردان و ژانر فیلم میتواند بسیار این رقم را تغییر دهد.برای مثال در فیلمهایی که صحنه های عظیم و چشم اندازهای وسیع را نشان میدهد (فیلمهای مستند طبیعت) در مقایسه با فیلمهای تلویزیونی و نیز روانکاوانه این نوع از نما بسیار کمتر استفاده میشود.