مروری بر سینمای آندری تارکوفسکی

پروانه ستاری

از این هفته به مدت 5 هفته مروری خواهیم داشت بر سینمای آندری تارکوفسکی و فیلم های: " کودکی ایوان"، " آینه"، " استاکر"، " نوستالگیا" و " ایثار". متن زیر فیلموگرافی تاکوفسکی است که می خوانید...

آندری تارکوفسکی در 4 آوریل 1932 در منطقه ی ایوانوونای شوروی به دنیا آمد. مادرش در دانشکده ی ادبیات درس خوانده بود و در آخرین سال های دهه ی 1920 در دانشکده با شاعری جوان به نام آرسنی تارکوفسکی آشنا شده بود. آرسنی شاعری جوان و گمنام بود که شیفته ی سمبلیسم روسی بود. او سال ها پس از جنگ دوم جهانی مشهور شد.

ماریای (مادر) شیفته ی ادبیات، آموزگار راستین آندری بود و عشق به فرهنگ و هنر را به فرزندش انتقال داد و سال ها بعد دلگرمش کرد تا به سینما روی بیاورد.

ماریا و آرسنی وقتی آندری 4 سال داشت از هم جدا شدند. این طور می نماید که پدر عاشق زن دیگری شده باشد. آندره سال های جنگ را در روستایی سپری می کند. عشق به طبیعت در آندری از همین جا شکل گرفته است.

او در مسکو به مدرسه می رود و در کنار آن به فراگیری دو هنر موسیقی و نقاشی می پردازد که این دو هنر تاثیر زیادی در فیلم سازی آندری دارد.

در سال 1951 عشق به فرهنگ شرق او را ترغیب می کند تا در رشته ی ادبیات عرب ثبت نام کند. یک سال بعد تغییر رشته می دهد و وارد رشته ی زمین شناسی می شود. در سال 1953 همراه گروهی پژوهشگر و زمین شناس به سیبری می رود و یک سال در آن جا کار می کند. بیماری ریه که همواره او را به زحمت می انداخت، رهاورد این سفر است. بالاخره در سال 1954 وارد مدرسه ی دولتی سینما در مسکو (VGIK) می شود. او در دانشکده در کلاس های میخاییل رُم (یکی از بزرگ ترین کارگردان های شوروی سابق) شرکت می کند و علی رغم اختلاف نظرهای ائدئولوژیک با رُم از او بسیار می آموزد.

تارکوفسکی در هنگام تحصیل دو فیلم کوتاه ساخت: در سال 1959،" امروز مرخصی در کار نیست" را ساخت و در سال 1960، فیلم " غلتک و ویلن" را که پایان نامه ی تحصیلی اش بود، ساخت. او در جریان ساخت این فیلم با ولادیمیر یوسُف (فیلم بردار) و یاچلاو اُچی نیکف ( آهنگساز) و آندری میخالکف کونچالفسکی آشنا شد و همکاری ایشان با تارکوفسکی ادامه پیدا کرد.

فیلم" غلتک و ویلن"، که فیلم نامه اش را با آندری میخالکف کونچالفسکی نوشت در جشنواره فیلم نیویورک برنده ی جایزه شد.

تارکوفسکی بعد از فارغ التحصیلی در سال 1960 به استخدام " مُس فیلم" درآمد. در سال 1962، "کودکی ایوان" را براساس داستانی از ولادیمیر بوگومولوف ساخت و آندری میخالکف کونچالفسکی هم در نوشتن فیلم نامه او را یاری کرد. این فیلم که شیر طلایی جشنواره ی ونیز و جایزه ی بزرگ جشنواره ی سانفرانسیسکو را برد، نقطه ی عطفی در زندگی تارکوفسکی بود. خودش در این باره می گوید:" تا پیش از ساختن کودکی ایوان احساس نمی کردم که کارگردان سینما هستم و سینما به صورت یک ضرورت قاطع برایم مطرح نبود. فقط پس از این فیلم بود که دانستم دیگر ناگزیرم که در سینما کار کنم."

میخاییل رُم نیز در زمان نمایش کودکی ایوان گفت:" سینما دیگر نام تارکوفسکی را از یاد نخواهد برد."

در همین سال بود که تارکوفسکی به شیوه ی پدرش همسر خود، ایرما، و پسرش آرسنی را که در همان سال به دنیا آمده بود، ترک کرد. علت جدایی هم آشنایی تارکوفسکی با لاریسا بود که بالاخره در سال 1970 به طور رسمی ازدواج کردند.

فیلم بعدی تارکوفسکی، "آندری روبلف" است که در سال 1966 ساخته شد و در سال 1969 در جشنواره ی کن به نمایش در آمد و برنده ی جایزه ی ویژه ی منتقدان شد. این فیلم که از همان آغاز مورد انتقاد نویسندگان حکومتی قرار گرفت و دستگاه سانسور با آن راه نیامد، تا سال 1971 در روسیه اکران نشد.

تارکوفسکی در سال 1971 فیلم "سولاریس" را می سازد که این فیلم نیز جایزه ی ویژه ی هیات داوران کن را به دست آورد.

"آینه"، یکی از زیباترین حدیث نفس های سینما، در سال 1975 ساخته می شود. این فیلم که اتوبیوگرافی تارکوفسکی است در روسیه جزء آثار رده ی سوم شناخته شد که در سینماهای کوچک حومه ی شهر، آن هم فقط در یک سئانس نمایش داده شد.

تارکوفسکی در سال 1977، "هملت" را در مسکو به صحنه می برد.

او در سال 1979، "استاکر" را از روی رمانی از آرکادی و بوریس استروگاتسکی می سازد. این فیلم آخرین فیلم تارکوفسکی در شوروی است.

اولین فیلمی که تارکوفسکی به کلی خارج از شوروی ساخت، "نوستالگیا" است که در سال 1983 تولید شده است. این فیلم در توسکانی فیلم برداری شد. "نوستالگیا" نیز جایزه ی ویژه ی هیات داوران کن را به همراه فیلم " پول" اثر رابر برسون به دست آورد.

سال 1983، تارکوفسکی اپرای "بوریس گودونوف" اثر مورست موسورسکی را به رهبری کلودیو آبادو در لندن به صحنه برد.

سال 1984 به غرب پناهنده شد و در سال 1986 آخرین فیلمش، "ایثار"، را در جزیره ی "گوتلند" سوئد به مدیریت فیلم برداری سون نیکویست ساخت."ایثار" نیز توانست جایزه ی ویژه ی هیات داوران کن را به دست آورد.

اینگمار برگمان این فیلم را وصیت نامه ی معنوی هنرمندی بزرگ خواند.

چند ماه پس از نخستین نمایش "ایثار" در جشنواره ی نیویورک، تارکوفسکی در ساعت 2 صبح 29 دسامبر 1986 در پاریس از سرطان ریه درگذشت.