شهرام عطایی

گدارمعتقد است سینما نه هنر است و نه تکنیک، بلکه راز است.

چهار سال پیش از نمایش فیلم پرآوازه‌ی برادران لومیر در گراندکافه (28 دسامبر 1895) تامس ادیسون اولین دستگاه نمایش فیلم‌های سوراخ دار را اختراع کرده بود، یعنی همان کینتوسکوپ: «می‌توانید روی مبلی در سالن منزلتان لم بدهید و روی یک پرده‌ی نمایش یک گروه اپرا را باحضور هنرمندانی که می‌نوازند، تکان می‌خورند، حرف می‌زنند و آواز می‌خوانند، تماشا کنید».  این دستگاه جعبه‌یی به ارتفاع یک متر و بیست‌سانتی‌متر بود که روی سطح بالایی‌ش یک عدسی قرار داشت و فقط یک تماشاگر از پشت عدسی می‌توانست فیلم را ببیند.

لومیرها را به عنوان مخترعین سینما می‌شناسند و سینماتوگراف برادران لومیر که برای نمایش گروهی بود گوی سبقت را از دستگاه نمایش فیلم ادیسون که لذت فردی داشت، ربود.  اما سوال اساسی این است که امروزه نیز چنین است؟ و آیا لذت تماشای نمایش به صورت گروهی (سینما) هم چنان شیوه ی رایج است و بر لذت تماشای فردی (تلویزیون- ویدئو- بازی‌های ویدئویی- کامپیوتر و...) برتری دارد؟  پاسخ حداقل در زمان حاضر می‌تواند این باشد که اختراع ادیسون آینده‌نگرانه‌تر از سینماتوگراف لومیرهاست.

·          38 دسامبر 1895 نخستین نمایش عمومی فیلم توسط برادران لومیر.  شامل مجموعه‌یی از فیلم‌های کوتاه چند ثانیه‌یی: ورود قطار به ایستگاه، غذادادن به بچه‌، خروج کارگران از کارخانه لومیر و... یکی از تماشاچیانی که در سالن حضور داشت «ژرژ ملی‌یس» بود.

·          23 آوریل 1896- نخستین نمایش همگانی فیلم‌های ادیسون در تالاری در شهر نیویورک.  مجموعه‌یی از فیلم‌های کوتاه 60 تا 80 ثانیه‌یی: رقص خواهران لی (صحنه‌های فیلم از روی نگاتیو با دست رنگ‌آمیزی شده بود)، برخورد امواج با ساحل، مسابقه‌ی مشت زنی، نبرد جان بول (نماد انگلستان) و عمو سام (نماد امریکا) و...

·          سفر به ماه (1902) ژرژ ملی‌یس تماشاگران را با مزه‌ی شیرین داستان در سینما آشنا کرد، آن چنان که باعث شد تا یک دهه سینمای فرانسه در صدر سینماهای محبوب دنیا قرار گیرد.

·          سرقت بزرگ قطار (1903)- ادوین استراتون پورتر با این فیلم به سینما تشخص هنری مستقل بخشید. نخستین فیلم سینمایی با معیارهای امروزین.  طولانی ترین مدت زمان نمایش فیلم تا آن زمان باحدود زمان 12 دقیقه.

پدر سینمای وسترن.  برای نخستین بار در یک فیلم از تکنیک تدوین موازی استفاده می‌شود. فیلم محصول کمپانی ادیسون است.

·          قتل دوک دوگیز (1908)- استفاده از نمایشنامه‌های مشهور با شرکت بازیگران درجه اول. با این فیلم کسب اعتبار هنری برای سینما متداول می‌شود. چنانچه این فیلم بر جریان فیلم‌سازی درکشورهای ایتالیا، امریکا، انگلستان و آلمان تاثیر عمیقی برجای گذاشت.

·          اینوک آردن (1911) – دیوید وارک گریفیث به رغم مخالفت‌های شدید اصرار داشت که این فیلم را به جای یک حلقه (مدت فیلم‌ها در آن دوره‌ی سینما. چون هنوز این عقیده رایج بود که تماشاگران بیش از 12 دقیقه تحمل یک فیلم داستانی را ندارند) در دو حلقه بسازد.  اما فیلم با استقبال تماشاگران روبرو شد.