تولد اولین اثر هنری سینمای داستانی

شهرام عطایی

1911- در این سال سیدنی آلکات اولین بن‌هور را فیلم‌برداری کرد. فیلم دریک حلقه ساخته و نمایش داده شد. لوئیس والاس نویسنده‌ی رمان بن‌هور برسرکپی‌رایت، یکی از نخستین دعواهای حقوقی هالیوود را به راه انداخت.

فرانسوی ها به خاطر ماکس و نوشیدنی گنه‌گنه‌ی ماکس لندر او را نخستین کمدین تاریخ سینما و حتی استاد چارلی‌چاپلین می‌دانند. درحالی که امریکایی‌ها لندر را بسیار کم‌رنگ جلوه داده و منتقدان امریکایی آثارش را در نظر نگرفته‌اند. این فیلم بهترین فیلم لندر در دوره‌ی شهرت و محبوبیتش است.

1912- کجا می‌روی؟ از انریکو گواتزونی- ایتالیا در این سال ساخته شد. فیلمی که در صنعت سینمای جهان انقلابی به وجود آورد. این فیلم‌ ِ تاریخی عظیم‌ترین فیلم تاریخ سینما تا آن زمان بود. دکورهای باشکوه در استودیوهای غول‌آسای روباز. شهرک سینمایی «چینه چیتا» با این فیلم تثبییت شد. تماشاگران تا آن زمان عادت داشتند فیلم‌های یک یا دو حلقه‌ای تماشا کنند. ولی این فیلم با مدت زمان نمایش بیش از دو ساعت مورد استقبال تماشاچیان قرار گرفت. یکی از تماشاگران نمایش فیلم در امریکا، دیوید وارک گریفیث بود که تحت تاثیر عظمت این فیلم به فکر کارگردانی آثار باشکوه افتاد که بعدها منجر به ساخت فیلم‌های «تولد یک ملت» و «تعصب» شد. در لندن نیز جرج پنجم و ملکه مری در سالن بیست‌هزارنفری آلبرت هال به دیدن فیلم رفتند. فیلم داستان ظهور و سقوط امپراطوری نرون است.

ملکه الیزابت محصول فرانسه و انگلستان یکی دیگر از فیلم‌های معروف این سال است. داستان این فیلم در باره‌ی رابطه‌ی عشقی ملکه الیزابت و ارل اسکس است. نقش الیزابت را سارا برنار نامدارترین بازیگر تاتر در اوایل قرن بیستم بازی می‌کند. فروش بالای فیلم (80 هزار دلار) امکانی فراهم آورد تا مقدمات بنای کمپانی بزرگ پارامونت به وجود بیاید.

1913- دانشجوی پراگی از استلان ریه- آلمان به عنوان اولین اثر هنری سینما شناخته شد. 18 سال از اولین نمایش فیلم توسط برادران لومیرگذشته بود و سینما به بلوغ کمی خود رسیده بود ولی هنوز به بلوغ کیفی دست نیافته بود ومتاسفانه اثری که هم‌تراز بهترین آثار هنرهای دیگر قرار گیرد خلق نشده بود. دانشجوی پراگی به خاطر بالا بردن پرچم اکسپرسیونیسم و ارزش‌های بالقوه‌ای که فیلمش به عنوان اثری مستقل داراست، به عنوان آغازگر سینمای هنری دنیا محسوب می‌شود. داستان فیلم معجونی از اسطوره‌ی فاوست، حکایت‌های هونمان، داستان تصویر دوریان گری نوشته‌ی اسکاروایلد و اثری از ادگار آلن‌پو است.

1914- جودیت بتولیایی و تاثیر آن بر دیوید وارک گریفیت امریکایی

در این سال نخسیتن فیلم 4 حلقه‌ی امریکایی- فیلمی برای رقابت با فیلم «کجا می‌روی؟» ساخته شد که سکوی پرشی بود برای فیلم معظم «تولد یک ملت» (1915).

کابیریا- جووانی پاسترونه از ایتالیا نیز در این سال ساخته شد. این فیلم از مشهورترین فیلم‌های تاریخی اوایل حیات سینماست. دکورهای عظیم و استفاده از تکنیک‌های بدیع این فیلم را از «کجا می‌روی؟» یک سروگردن بالاتر نگه می‌دارد.

گرتی دایناسور- وینسرمکی از امریکا: نخستین فیلم مهم نقاشی متحرک تاریخ سینما در این سال ساخت.

مسابقه‌ی بارنی اولدفیلد برای نجات زندگی- مک سنت از امریکا یکی دیگر از فیلم‌های تاثیرگذار این دوره است. مک سنت در اوایل دهه‌ی 1910 کمپانی فیلم‌سازی کیستون را راه انداخت و کمدی‌هایی ساخت که معروف به «اسلپ استیک» شدند. این کمپانی کمدین‌های بسیاری را جلب کرد و تاریخ سینمای کمدی صامت امریکا به جز باسترکیتون هیچ کمدینی را نمی‌توانیم سراغ بگیریم که از زیر دست سنت بیرون نیامده باشد. فکر و اجرای صحنه‌ی آخر این فیلم بسیار عجیب و درخشان بود: مرد بد که از مرد خوب شکست خورده، به مبارزه ادامه می‌دهد تا آن‌جا که تمام پلیس‌ها را می‌کشد. سرانجام نیز وقتی دیگر کسی را نمی‌بیند تا از بین ببرد از شدت بد بودن خودش را خفه می‌کند.